Kastamonu geleneksel Türk Evi
ve yakın dönem Osmanlı mimarisi örneklerinin yoğun olarak
bulunduğu ender illerdendir. Kentsel sit kapsamına alınmış
olan Kastamonu, Devrekani,Taşköprü, Küre, İnebolu, Araç
ve Abana'nın eski mahalleleri ve yapıları ziyaretçilerde
nostalji ve hayranlık uyandırır.
Tarihi konutların Öğeleri
Çardak ve sofa: Kastamonu
konutlarında plana karakterini veren ve yönlendiren en
önemli mekan öğesi olan "Sofa" dış hava koşullarına
yani açık veya kapalı oluşuna göre Çardak yada Sofa adını
almaktadır. Çardak, içerisinde yer aldığı konutun çatısıyla
örtülü olan, konumuna göre 1,2 veya 3 yönü bahçeye, nadirende
yola açık tutulan, dış mekandan korkuluk ve kafes dışında
başka bir öğeyle ayrılmayan bir mekandır. Konut içerisinde
Çardak ile aynı işlevi yüklenen sofalar ise, duvar ve
pencereler ile dış hava koşullarına kapalıdırlar.
Oda: Geleneksel aile yaşamı
bağlamında, aileye ait en küçük bağımsız birim olması
nedeniyle büyük değeri olan "oda" Kastamonu
konutlarında kareye yakın veya dikdörtgen planlı bir mekandır.
Daha eski tarihi Kastamonu konutlarında oda girişlerinde
"Sekialtı'na" rastlanmaktadır. Bazı konut örneklerinde
"Sekialtı" lı düzene ek olarak, oda girişinde
ahşap paravan oluşturularak iç ve dış bağlantının koparıldığı
görülmüştür. Yüklük, ocak ve gusulhane den oluşan düzenleme
Kastamonu konutlarının en azından bir odasında mutlaka
bulunmaktadır.
Servis mekanları Mutfak: Kastamonu
konutlarının mutfakları konumları açısından guruplandırıldığında,
ilk gurubu konut alanının dışında, bahçe içerisinde ayrı
bir yapı olarak inşa edilenler oluşturur. İkinci Grup
konut içerisinde düzenlenmiş mutfaklardan oluşur. Bu mutfakların
bir bölümü iki yanında dolaplar bulunan fırınsız ocaklara
sahiptirler.
Merdivenler: Konutların merdivenlerinde
taş ve ahşap malzeme kullanılmıştır. Taşın yalnızca yol
kotundan konutun giriş kapısına ulaşımı sağlayan birkaç
basamaklı giriş merdivenlerinde kullanıldığı görülmektedir.
Cihannüma: Konutun en üst
kotunda yer almaları nedeniyle bol ışıklı ve havadar mekanlar
olan Cihannümaların iki ayrı türü tesbit edilmiştir. Bunlardan
birincisinde Çatı eğiminin sağladığı yüksekliğin değerlendirilmesi
amacının güdüldüğü anlaşılmaktadır. İkinci tip cihannümalar,
konutun genel çatı düzeninden bağımsız kütle olarak daha
yüksek, kendine ait çatısı olan mekanlardır.
Bahçe: Konutlar bahçe bağlamında
ikiye ayrılırlar. Bunlardan birincisi yoldan doğrudan
evin içine girilen ve bahçenin arkasında oluşturulduğu
biçimidir. İkincisi ise evin dörtbir yanı bahçe ile çevrili
olup yoldan önce bahçeye daha sonra eve girilen biçimidir.
Kastamonu evleri mimari potansiyel, hem sayısal olarak
hem de plan, mekan ve cephe özellikleriyle, Anadolu konut
mimarlığı çerçevesinde tarihi önem taşımaktadır.
