Kastamonu geleneksel Türk Evi ve yakın dönem
Osmanlı mimarisi örneklerinin yoğun olarak bulunduğu ender illerdendir.
Kentsel sit kapsamına alınmış olan Kastamonu, Devrekani,Taşköprü, Küre,
İnebolu, Araç ve Abana'nın eski mahalleleri ve yapıları ziyaretçilerde
nostalji ve hayranlık uyandırır.
Tarihi konutların Öğeleri
Çardak ve sofa: Kastamonu konutlarında
plana karakterini veren ve yönlendiren en önemli mekan öğesi olan "Sofa"
dış hava koşullarına yani açık veya kapalı oluşuna göre Çardak yada
Sofa adını almaktadır. Çardak, içerisinde yer aldığı konutun çatısıyla
örtülü olan, konumuna göre 1,2 veya 3 yönü bahçeye, nadirende yola açık
tutulan, dış mekandan korkuluk ve kafes dışında başka bir öğeyle ayrılmayan
bir mekandır. Konut içerisinde Çardak ile aynı işlevi yüklenen sofalar
ise, duvar ve pencereler ile dış hava koşullarına kapalıdırlar.
Oda: Geleneksel aile yaşamı bağlamında,
aileye ait en küçük bağımsız birim olması nedeniyle büyük değeri olan
"oda" Kastamonu konutlarında kareye yakın veya dikdörtgen
planlı bir mekandır. Daha eski tarihi Kastamonu konutlarında oda girişlerinde
"Sekialtı'na" rastlanmaktadır. Bazı konut örneklerinde "Sekialtı"
lı düzene ek olarak, oda girişinde ahşap paravan oluşturularak iç ve
dış bağlantının koparıldığı görülmüştür. Yüklük, ocak ve gusulhane den
oluşan düzenleme Kastamonu konutlarının en azından bir odasında mutlaka
bulunmaktadır.
Servis mekanları Mutfak: Kastamonu konutlarının
mutfakları konumları açısından guruplandırıldığında, ilk gurubu konut
alanının dışında, bahçe içerisinde ayrı bir yapı olarak inşa edilenler
oluşturur. İkinci Grup konut içerisinde düzenlenmiş mutfaklardan oluşur.
Bu mutfakların bir bölümü iki yanında dolaplar bulunan fırınsız ocaklara
sahiptirler.
Merdivenler: Konutların merdivenlerinde taş
ve ahşap malzeme kullanılmıştır. Taşın yalnızca yol kotundan konutun
giriş kapısına ulaşımı sağlayan birkaç basamaklı giriş merdivenlerinde
kullanıldığı görülmektedir.
Cihannüma: Konutun en üst kotunda yer
almaları nedeniyle bol ışıklı ve havadar mekanlar olan Cihannümaların
iki ayrı türü tesbit edilmiştir. Bunlardan birincisinde Çatı eğiminin
sağladığı yüksekliğin değerlendirilmesi amacının güdüldüğü anlaşılmaktadır.
İkinci tip cihannümalar, konutun genel çatı düzeninden bağımsız kütle
olarak daha yüksek, kendine ait çatısı olan mekanlardır.
Bahçe: Konutlar bahçe bağlamında ikiye
ayrılırlar. Bunlardan birincisi yoldan doğrudan evin içine girilen ve
bahçenin arkasında oluşturulduğu biçimidir. İkincisi ise evin dörtbir
yanı bahçe ile çevrili olup yoldan önce bahçeye daha sonra eve girilen
biçimidir. Kastamonu evleri mimari potansiyel, hem sayısal olarak hem
de plan, mekan ve cephe özellikleriyle, Anadolu konut mimarlığı çerçevesinde
tarihi önem taşımaktadır.